Acne wordt vaak gezien als iets van de puberteit, maar in de praktijk ligt dat genuanceerder. Ook volwassenen kunnen langdurig of terugkerend last hebben van acne. Het is dus niet altijd een fase die vanzelf voorbijgaat, maar een huidbeeld dat in verschillende levensfasen kan blijven bestaan of opnieuw kan ontstaan. Bij acne gaat de aandacht vaak eerst naar het zichtbare huidbeeld: comedonen, papels, pustels, roodheid, glans of een onregelmatige huidstructuur. Daarnaast wordt C. acnes nog vaak gezien als de bacterie die acne veroorzaakt. Maar juist daar begint de nuance. C. acnes is geen vreemde indringer, maar een natuurlijke bewoner van de gezonde huid. De vraag is dus niet alleen of deze bacterie aanwezig is, maar wat er in de huidomgeving gebeurt waardoor haar rol verandert.
Op de huid leven van nature allerlei micro-organismen. Bacteriën, gisten, virussen en andere micro-organismen vormen samen het huidmicrobioom. Dat microbioom beïnvloedt hoe de huid functioneert, hoe zij zichzelf beschermt en hoe zij reageert.
Cutibacterium acnes, kortweg C. acnes, maakt deel uit van het normale huidmicrobioom. Lange tijd werd deze bacterie vooral gezien als de veroorzaker van acne. Inmiddels is dat beeld genuanceerder. C. acnes hoort bij een gezonde huid en is vooral aanwezig in talgrijke gebieden, zoals het gezicht, de borst en de rug. De vraag is dus niet alleen of C. acnes aanwezig is, maar vooral wat er in de follikelomgeving verandert waardoor haar rol verschuift.
Acne draait dus om meer dan alleen de aanwezigheid van C. acnes bacteriën. Het gaat om een verstoring van de omgeving in en rond de talgklierfollikel, waarin meerdere factoren samenkomen: talgproductie, folliculaire verhoorning, microbiële samenstelling, barrièrefunctie en immuunactiviteit. Juist die combinatie bepaalt hoe de acnegevoelige huid zich ontwikkelt en reageert.
C. acnes: bewoner van een gezonde huid
Het huidmicrobioom verschilt per huidzone. Op talgrijke gebieden, zoals het gezicht, de borst en de rug, overheerst een lipofiel microbioom. In die omgeving is C. acnes vaak de meest aanwezige bacterie. Deze bacterie leeft in de talgklierfollikel en gebruikt bestanddelen uit talg als voedingsbron.
Daarbij zet C. acnes sebumtriglyceriden om in vrije vetzuren. In een stabiele huidomgeving dragen deze vrije vetzuren bij aan een zure huid-pH en daarmee aan omstandigheden waarin het microbioom in balans kan blijven. Ook wordt C. acnes in verband gebracht met de synthese van epidermale lipiden, zoals ceramiden en cholesterol, die belangrijk zijn voor een goed functionerende huidbarrière.
C. acnes is dus niet simpelweg een bacterie die acne veroorzaakt. Ze hoort bij de gezonde huid. De vraag is vooral wat er gebeurt wanneer de omgeving in de talgklierfollikel verandert. Wat de naam suggereert, klopt dus slechts voor een deel van het verhaal.
Wat verandert er in de huid bij acne?
Wanneer talgproductie toeneemt en verhoorning optreedt, kan de talgklierfollikel sneller verstopt raken. In die afgesloten follikelomgeving verandert ook het microbioom. De diversiteit binnen de C. acnes-populatie neemt af, terwijl stammen met een sterker pro-inflammatoir profiel meer ruimte krijgen. Die verstoring van het microbiële evenwicht wordt dysbiose genoemd.
C. acnes is dan niet simpelweg aanwezig, maar gedraagt zich anders binnen een veranderde huidomgeving. In deze omstandigheden kan de bacterie de immuunrespons van keratinocyten en sebocyten activeren, waardoor ontstekingsmediatoren vrijkomen.
Biofilmvorming kan dit proces versterken: bacteriën vormen een beschermende filmlaag, hechten zich steviger aan de follikelwand en worden daardoor moeilijker te verstoren.
Phylotypes: niet elke C. acnes is hetzelfde
C. acnes bestaat niet uit één enkel type bacterie. Binnen de soort komen verschillende phylotypes voor: genetische groepen waarbinnen stammen met eigen kenmerken en gedrag voorkomen. De bekendste zijn IA1, IA2, IB, IC, II en III. Dat verschil is belangrijk, omdat niet elke stam zich op dezelfde manier gedraagt in de huid.
Bij acne wordt vooral phylotype IA1 vaak gezien. Bij acne verandert niet alleen de aanwezigheid van C. acnes, maar vooral de samenstelling binnen de soort. De populatie wordt minder gevarieerd en bepaalde acne-geassocieerde stammen krijgen meer ruimte. Op een gezonde huid is die verdeling doorgaans evenwichtiger. De vraag is dus niet alleen of C. acnes aanwezig is, maar vooral welke stammen aanwezig zijn en in welke follikelomgeving zij functioneren.
Een belangrijk verschil zit in lipase-activiteit. Lipase is een enzym waarmee C. acnes vetachtige bestanddelen uit talg afbreekt. Talg bestaat onder meer uit triglyceriden, wassen, squaleen en vrije vetzuren. Vooral de triglyceriden vormen een voedingsbron voor C. acnes. Door deze af te breken, ontstaan vrije vetzuren.
In een gebalanceerde huidomgeving dragen deze vrije vetzuren bij aan een zure huid-pH. Daarmee ondersteunen ze de omstandigheden waarin het microbioom in balans kan blijven. In een verstoorde follikelomgeving kan dezelfde activiteit juist bijdragen aan irritatie en ontstekingsgevoeligheid. Phylotype IA1 wordt in studies vaker in verband gebracht met acne, hogere lipase-activiteit, sterkere biofilmvorming en een duidelijker pro-inflammatoir profiel dan sommige andere phylotypes. Niet IA1 op zichzelf, maar de veranderde follikelomgeving maakt deze stam relevant. Daar kan zij gemakkelijker bijdragen aan biofilmvorming, enzymactiviteit en ontstekingsreacties.
Acne draait dus niet om de aanwezigheid van C. acnes alleen. Het gaat om veranderingen binnen het microbioom, minder variatie binnen C. acnes, meer ruimte voor acne-geassocieerde stammen en een follikelomgeving waarin talg, enzymactiviteit, biofilmvorming en ontstekingsactiviteit elkaar kunnen versterken.
S. epidermidis: belangrijk voor balans, minder eenduidig bij acne
Naast C. acnes krijgt ook Staphylococcus epidermidis, kortweg S. epidermidis, steeds meer aandacht. Deze bacterie is een vaste bewoner van het huidoppervlak en maakt deel uit van het normale huidmicrobioom. In een stabiele huidomgeving helpt S. epidermidis de microbiële balans ondersteunen en kan zij bijdragen aan de bescherming tegen ongewenste micro-organismen.
Bij acne ligt dat genuanceerder. De rol van S. epidermidis hangt af van de stam, de huidomgeving en de interactie met andere micro-organismen.
Wat duidelijk wordt, is dat acne niet alleen samenhangt met veranderingen binnen C. acnes. Ook andere huidbewoners verschuiven mee. In recent onderzoek werd S. epidermidis relatief vaker gezien bij ernstigere vormen van acne, terwijl S. caprae vaker naar voren kwam bij mildere vormen. Dat wijst op een breder microbieel patroon, waarin meerdere bacteriesoorten en stammen invloed kunnen hebben.
Daarom past S. epidermidis goed binnen de bredere microbioomvisie op acne. In een stabiele huidomgeving kan zij bijdragen aan balans. In een verstoorde huidomgeving kan zij onderdeel worden van een minder stabiel patroon. Hoe deze interacties precies verlopen, wordt nog verder onderzocht. Maar duidelijk is wel dat acne niet ontstaat door de invloed van één bacterie.
Van onzuiverheden naar huidbalans
Kortom, acne is niet alleen een bacterieprobleem. C. acnes hoort bij de gezonde huid, maar haar rol verandert wanneer de omgeving in de talgklierfollikel veranderd. Bij acne neemt de diversiteit binnen C. acnes af, domineren bepaalde acne-geassocieerde stammen en spelen ook andere huidbewoners, zoals S. epidermidis, een rol binnen een breder microbieel patroon.
Een professionele aanpak van acne begint dan ook niet bij agressiever reinigen of het verder uitdrogen van de huid. De juiste aanpak begint bij het begrijpen van wat de huid laat zien. Talgproductie, folliculaire verhoorning, het microbioom, ontstekingsgevoeligheid en de huidbarrière zijn allemaal met elkaar verweven. Een schoonheidsspecialist moet met al deze factoren rekening houden tijdens een behandeling.
Skin Clarifying Protocol
Wil jij tijdens jouw salonbehandeling alle facetten van acne aanpakken, van microbioom tot huidbarrière, met producten die op elkaar zijn afgestemd voor de acnegevoelige huid?
Download het Skin Clarifying protocol en ontdek hoe je salonbehandeling en thuisroutine samen één samenhangende aanpak vormen: mild reinigen, gericht ondersteunen en de acnegevoelige huid stap voor stap begeleiden naar meer balans.
Bronnen
Niedźwiedzka A. et al. The Role of the Skin Microbiome in Acne. 2024. Rozas M. et al. From Dysbiosis to Healthy Skin: Major Contributions of Cutibacterium acnes to Skin Homeostasis. 2021. Almoughrabie S. et al. Commensal Cutibacterium acnes induce epidermal lipid synthesis important for skin barrier function. 2023. Dréno B. et al. Acne microbiome: From phyla to phylotypes. 2024. Dréno B. et al. The Skin Microbiome: A New Actor in Inflammatory Acne. 2020. Dagnelie M.A. et al. Decrease in Diversity of Propionibacterium acnes Phylotypes in Patients with Severe Acne. 2018. Feidenhansl C. et al. Cutibacterium and Staphylococcus dysbiosis of the skin microbiome in acne and its decline after isotretinoin treatment. 2024. Manurung T.H.P. et al. Staphylococcus caprae and Staphylococcus epidermidis define the skin microbiome among different grades of acne vulgaris. 2025. Hamann T. et al. Distinct Intraspecies Variation of Cutibacterium acnes and Staphylococcus epidermidis in Acne Vulgaris and Healthy Skin. 2025.
Contact
